Dầu thủy lực không chỉ có nhiệm vụ truyền lực mà còn tham gia bôi trơn, làm mát, làm kín và bảo vệ bơm, van, xi lanh cùng nhiều chi tiết chính xác bên trong hệ thống. Vì vậy, bao lâu nên thay dầu thủy lực là vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định và tuổi thọ của máy móc.

Trên thực tế, không có một mốc thay dầu duy nhất áp dụng cho mọi máy.

Có hệ thống vận hành hàng nghìn giờ nhưng dầu vẫn còn trong tình trạng sử dụng được. Ngược lại, một số máy chưa chạy đến chu kỳ thay dầu dự kiến nhưng dầu đã bị nhiễm nước, nhiễm bụi, oxy hóa, tạo cặn hoặc suy giảm tính năng và cần được xử lý sớm.

Do đó, thay dầu thủy lực đúng cách không nên chỉ dựa vào số tháng sử dụng. Người vận hành cần kết hợp khuyến cáo của nhà sản xuất thiết bị, số giờ hoạt động, điều kiện làm việc, tình trạng hệ thống và kết quả kiểm tra dầu thực tế.

Trong bài viết này, Dầu Thủy Lực 68 sẽ phân tích cách xác định thời điểm thay dầu và 10 dấu hiệu quan trọng cho thấy dầu thủy lực có thể đã xuống cấp.

Dầu thủy lực có nhiệm vụ gì trong hệ thống?

Trước khi xác định khi nào cần thay dầu, cần hiểu dầu thủy lực không đơn thuần là chất bôi trơn.

Trong một hệ thống thủy lực, dầu thường đảm nhiệm nhiều chức năng:

• Truyền năng lượng và áp suất.
• Bôi trơn bơm, van và các bề mặt chuyển động.
• Giảm ma sát và mài mòn.
• Hỗ trợ làm mát hệ thống.
• Làm kín khe hở giữa các chi tiết.
• Hỗ trợ chống gỉ và ăn mòn.
• Mang một phần tạp chất đến hệ thống lọc.
• Hạn chế hình thành bọt khí khi dầu có đặc tính phù hợp.

Chính vì phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ cùng lúc, dầu sẽ dần chịu ảnh hưởng của nhiệt độ, oxy, nước, bụi bẩn, kim loại mài mòn và điều kiện vận hành.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về thành phần tạo nên những tính năng này, có thể xem bài Cấu tạo dầu thủy lực gồm những gì? Dầu gốc và phụ gia.

Bao lâu nên thay dầu thủy lực?

Đây là câu hỏi chúng tôi thường nhận được từ nhà máy, xưởng cơ khí, đơn vị vận hành máy ép, xe nâng và máy công trình.

Câu trả lời chính xác nhất là:

Không nên quyết định thay dầu thủy lực chỉ dựa trên một mốc thời gian cố định. Hãy ưu tiên chu kỳ do nhà sản xuất thiết bị hoặc dầu quy định, đồng thời theo dõi tình trạng thực tế của dầu và hệ thống.

Chu kỳ phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

• Loại máy.
• Thiết kế hệ thống.
• Loại dầu đang sử dụng.
• Nhiệt độ dầu khi vận hành.
• Tải trọng.
• Số giờ máy hoạt động mỗi ngày.
• Môi trường có nhiều bụi, nước hay độ ẩm hay không.
• Tình trạng lọc dầu.
• Khả năng làm mát.
• Lịch sử bảo trì.
• Mức độ nhiễm bẩn.
• Chất lượng dầu.

Vì vậy, hai máy cùng sử dụng dầu ISO VG46 hoặc VG68 chưa chắc có chu kỳ thay dầu giống nhau.

Có nên áp dụng mốc 2.000 giờ cho mọi máy?

Không.

Trong thực tế có thể gặp những khuyến nghị thay dầu theo số giờ vận hành như 1.000 giờ, 2.000 giờ, 4.000 giờ hoặc lâu hơn tùy thiết bị, dầu và điều kiện làm việc.

Nhưng không nên lấy một con số trên Internet rồi áp dụng cho tất cả hệ thống.

Ví dụ, một hệ thống làm việc trong nhà xưởng sạch, nhiệt độ dầu được kiểm soát tốt và lọc dầu hiệu quả có điều kiện hoàn toàn khác với máy xúc làm việc ngoài công trường nhiều bụi, độ ẩm cao và vận hành tải nặng.

Catalogue hoặc tài liệu bảo dưỡng của nhà sản xuất máy vẫn là căn cứ đầu tiên cần kiểm tra.

Nếu thiết bị quan trọng, lượng dầu lớn hoặc chi phí dừng máy cao, phân tích mẫu dầu định kỳ thường đáng tin cậy hơn việc thay dầu theo cảm tính.

10 dấu hiệu cho thấy dầu thủy lực có thể cần kiểm tra hoặc thay

Không phải cứ thấy một dấu hiệu dưới đây là lập tức xả bỏ toàn bộ dầu. Tuy nhiên, chúng là những cảnh báo người vận hành không nên bỏ qua.

1. Dầu thủy lực đổi màu bất thường

Dầu đã sử dụng thường có sự thay đổi màu nhất định so với dầu mới.

Điều đáng quan tâm là khi màu dầu thay đổi mạnh hoặc xuất hiện đồng thời với:

• Mùi khét.
• Cặn.
• Độ đục.
• Bọt bất thường.
• Nhiệt độ hệ thống tăng.
• Máy hoạt động không ổn định.

Dầu sẫm màu có thể liên quan đến quá trình lão hóa nhiệt hoặc oxy hóa, nhưng không nên kết luận chất lượng dầu chỉ dựa vào màu sắc.

Một số loại dầu mới vốn đã có màu khác nhau tùy dầu gốc và phụ gia.

Cách kiểm tra

Lấy mẫu dầu ở vị trí thích hợp vào chai sạch, trong suốt và so sánh với mẫu dầu mới cùng loại nếu có.

Nếu sự thay đổi rõ rệt, nên kết hợp kiểm tra thêm độ nhớt, nước, mức nhiễm bẩn và các chỉ tiêu liên quan.

2. Dầu xuất hiện mùi khét

Mùi khét là dấu hiệu đáng chú ý, đặc biệt nếu hệ thống thường xuyên vận hành ở nhiệt độ cao.

Nhiệt độ cao kéo dài có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa dầu và làm giảm tuổi thọ của dầu cũng như một số vật liệu làm kín.

Khi phát hiện mùi khét, không nên chỉ thay dầu rồi cho máy hoạt động trở lại.

Cần tìm nguyên nhân khiến nhiệt độ tăng, chẳng hạn:

• Bộ làm mát hoạt động kém.
• Két giải nhiệt bẩn.
• Lưu lượng dầu không phù hợp.
• Van có vấn đề.
• Bơm mòn.
• Dầu không đúng độ nhớt.
• Mức dầu không phù hợp.
• Máy thường xuyên quá tải.

Nếu không xử lý nguyên nhân gốc, dầu mới cũng có thể nhanh chóng xuống cấp.

3. Dầu bị đục hoặc có màu trắng sữa

Đây là dấu hiệu cần kiểm tra sớm.

Dầu có dạng đục hoặc trắng sữa có thể liên quan đến nước phân tán trong dầu hoặc các vấn đề nhiễm bẩn khác.

Nước có thể xâm nhập vào hệ thống từ:

• Không khí ẩm.
• Nước mưa.
• Quá trình vệ sinh thiết bị.
• Hệ thống làm mát bị rò rỉ.
• Thùng dầu đóng không kín.
• Dầu được bảo quản không đúng cách.

Nước trong hệ thống thủy lực có thể ảnh hưởng đến khả năng bôi trơn, thúc đẩy gỉ sét và tác động đến độ bền của dầu.

Nếu nghi ngờ dầu nhiễm nước, cần tìm và xử lý nguồn nước xâm nhập trước khi quyết định lọc, tách nước hay thay dầu.

4. Dầu có nhiều cặn hoặc tạp chất

Hãy quan sát mẫu dầu dưới ánh sáng.

Nếu thấy:

• Cặn đen.
• Hạt kim loại.
• Bùn.
• Tạp chất rắn.
• Cặn bám nhiều trong bồn dầu.

hệ thống cần được kiểm tra.

Tạp chất trong dầu có thể làm tăng mài mòn ở những bộ phận có khe hở rất nhỏ như bơm và van điều khiển.

Trong trường hợp lượng cặn bất thường, cần kiểm tra cả hệ thống lọc thay vì chỉ thay dầu.

Thay dầu mới nhưng để nguyên bộ lọc bẩn và bồn chứa nhiều cặn sẽ làm dầu mới nhanh chóng bị nhiễm bẩn trở lại.

5. Dầu tạo bọt nhiều và lâu tan

Một lớp bọt nhỏ xuất hiện thoáng qua chưa chắc là sự cố nghiêm trọng.

Nhưng nếu dầu liên tục tạo nhiều bọt và bọt khó tan, cần kiểm tra.

Nguyên nhân có thể liên quan đến:

• Không khí lọt vào đường hút.
• Mức dầu quá thấp.
• Đường hồi dầu bố trí không phù hợp.
• Rò rỉ ở đường hút.
• Dầu bị nhiễm bẩn.
• Trộn các loại dầu không tương thích.
• Đặc tính chống tạo bọt của dầu đã bị ảnh hưởng.

Không khí trong dầu có thể khiến hệ thống hoạt động không ổn định, phát sinh tiếng ồn và ảnh hưởng đến khả năng truyền lực.

6. Nhiệt độ dầu tăng cao bất thường

Một trong những dấu hiệu thường gặp nhất tại nhà máy là:

“Trước đây máy chạy bình thường, gần đây dầu nóng hơn.”

Đừng vội kết luận rằng cần đổi từ dầu VG46 sang VG68.

Nhiệt độ tăng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân:

• Bộ trao đổi nhiệt kém hiệu quả.
• Két làm mát bẩn.
• Bơm bị mòn.
• Van an toàn làm việc bất thường.
• Hệ thống bị rò rỉ nội bộ.
• Máy hoạt động quá tải.
• Dầu bị nhiễm bẩn.
• Dùng sai cấp độ nhớt.

Độ nhớt ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lưu động, bôi trơn và hiệu suất hệ thống. Vì vậy, nếu chưa chắc máy cần VG32, VG46 hay VG68, hãy tham khảo Dầu thủy lực 32, 46, 68 khác nhau thế nào? trước khi tự ý thay đổi cấp dầu.

7. Bơm thủy lực phát tiếng kêu bất thường

Tiếng kêu từ bơm có thể liên quan đến nhiều vấn đề như:

• Thiếu dầu.
• Không khí lọt vào đường hút.
• Dầu có độ nhớt không phù hợp.
• Lọc hút bị nghẹt.
• Nhiễm bẩn.
• Bơm bị mòn.
• Hiện tượng xâm thực.

Do đó, khi bơm bắt đầu kêu, việc đầu tiên không phải là mua dầu đặc hơn để đổ vào.

Cần kiểm tra đồng thời:

mức dầu → đường hút → lọc → độ nhớt → nhiệt độ → tình trạng bơm → chất lượng dầu.

Cách tiếp cận này giúp tránh trường hợp thay dầu nhưng lỗi cơ khí thực tế vẫn còn.

8. Hệ thống yếu áp hoặc hoạt động chậm hơn trước

Xi lanh nâng chậm, máy ép không đạt lực như trước hoặc hệ thống phản hồi kém có thể khiến người vận hành nghi ngờ dầu đã xuống cấp.

Điều đó có thể đúng, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất.

Áp suất và tốc độ hệ thống còn phụ thuộc vào:

• Tình trạng bơm.
• Van.
• Phớt.
• Rò rỉ nội bộ.
• Nhiệt độ.
• Độ nhớt.
• Mức dầu.
• Bộ lọc.

Nếu dầu bị suy giảm độ nhớt hoặc sử dụng sai cấp độ nhớt, hiệu suất hệ thống có thể bị ảnh hưởng. Nhưng cần chẩn đoán toàn bộ hệ thống trước khi kết luận.

9. Bộ lọc dầu nhanh nghẹt bất thường

Bộ lọc phải giữ lại chất bẩn nên việc lọc tích tụ tạp chất theo thời gian là bình thường.

Điều cần chú ý là lọc bị nghẹt nhanh hơn đáng kể so với trước đây.

Đây có thể là dấu hiệu hệ thống đang phát sinh nhiều:

• Cặn oxy hóa.
• Bùn.
• Hạt mài mòn.
• Tạp chất từ môi trường.
• Vật liệu từ chi tiết xuống cấp.

Trong trường hợp này, thay lọc liên tục mà không tìm nguồn gây nhiễm bẩn chỉ giải quyết phần ngọn.

10. Kết quả phân tích dầu vượt giới hạn kiểm soát

Đối với hệ thống thủy lực công nghiệp có giá trị cao, đây là cơ sở đáng tin cậy nhất để quyết định tiếp tục sử dụng, lọc hoặc thay dầu.

Một chương trình phân tích dầu có thể theo dõi các chỉ tiêu như:

• Độ nhớt.
• Hàm lượng nước.
• Mức độ nhiễm hạt.
• Kim loại mài mòn.
• Chỉ số axit hoặc các chỉ tiêu đánh giá lão hóa phù hợp.
• Một số đặc tính liên quan đến tình trạng dầu tùy loại dầu và phương pháp thử.

Quan trọng hơn, không nên chỉ nhìn vào một kết quả đơn lẻ.

Theo dõi xu hướng qua nhiều lần lấy mẫu thường cho giá trị chẩn đoán cao hơn.